عملگر ها در پایتون (قسمت پنجم)

عملگر ها در پایتون سمبل ها و نشانه هایی هستند که به کمک آن ها میتوانیم عملیات متفاوتی روی داده ها انجام دهیم. عملگر ها انواع مختلفی دارند. برای مثال عملگر های حسابی (+ و – و * و …)، عملگر های منطقی (and, or , not , …)، عملگرهای انتسابی (= , += , …)، عملگر های عضویت (in, is , …) و باقی عملگر ها که کار با داده ها و متغیر ها و انجام عملیات بر روی آن ها را ساده تر می‌کنند. کار کردن با عملگر ها در پایتون بسیار ساده است و به برنامه نویس اجازه می‌دهد محاسبات پیچیده را بسیار سریع، ساده و قابل فهم انجام دهند.

برای یادگیری برنامه نویسی پایتون در دوره های آموزش پایتون خانه فنلوری تهران شرکت کنید.

عملگرهای حسابی (Arithmetic Operators) در پایتون

عملگر های حسابی از مهم ترین و پرکاربرد ترین عملگر ها در زبان پایتون هستند. این عملگر ها همانطور که از اسمشان پیداست، برای محاسبات بر روی متغیر ها استفاده می‌شوند. در ادامه برخی از عملگر های حسابی را معرفی خواهیم کرد:

• عملگر + در پایتون

عملگر + دقیقا همان کار جمع را انجام می‌دهد. در برنامه نویسی پایتون استفاده از عملگر جمع به صورت زیر است:

print(1+2)

خروجی این کد به صورت زیر است :

3

• عملگر – در پایتون

عملگر – نیز دقیقا همان کار منها را انجام می‌دهد. در برنامه نویسی پایتون استفاده از عملگر منها به صورت زیر است:

print(3 – 2)

خروجی این کد به صورت زیر است:

1

• عملگر * در پایتون

عملگر * دقیقا همان کار ضرب را انجام می‌دهد. در برنامه نویسی پایتون استفاده از عملگر ضرب به صورت زیر است:

print(5 * 2)

خروجی این کد به صورت زیر است:

10

• عملگر ** در پایتون

عملگر * دقیقا همان کار توان را انجام می‌دهد. در برنامه نویسی پایتون استفاده از عملگر توان به صورت زیر است:

2**3

:خروجی این کد به صورت زیر است

8

• عملگر / در پایتون

عملگر/ دقیقا همان کار تقسیم را انجام می‌دهد. در برنامه نویسی پایتون استفاده از عملگر تقسیم به صورت زیر است:

print(10 / 2)

خروجی این کد به صورت زیر است:

5.0

همچنین وقتی که اعداد بر هم بخش پذیر نیستند خروجی به صورت اعشاری خواهد بود. برای مثال:

10 / 3

خروجی این کد به صورت زیر است:

3.33

• عملگر // در پایتون

عملگر// در واقع دو عدد را بر همدیگر تقسیم می‌کند اما به این صورت که در خروجی فقط خارج قسمت را نشان می‌دهد و نتیجه همیشه عدد صحیح خواهد بود . در برنامه نویسی پایتون استفاده از این عملگر به صورت زیر است:

10 // 3

خروجی این کد به صورت زیر است:

3

• عملگر % در پایتون

عملگر% باقی مانده یک تقسیم را نشان می‌دهد. در برنامه نویسی پایتون استفاده از عملگر % به صورت زیر است:

8%3

خروجی این کد به صورت زیر است:

2

 

عملگر های مقایسه ای (Comparison Operators) در پایتون

عملگر های مقایسه ای همانطور که از اسمشان پیداست برای مقایسه مقادیر در پایتون استفاده می‌شوند. خروجی این مقایسه به صورت True و False مشخص می‌شود. در ادامه این عملگر ها را بررسی میکنیم:

یکی دیگر از مباحث عملگرها در پایتون، عملگرهای مقایسه‌ای است. همانطور که اسم آن پیداست وظیفه آن مقایسه عبارت هاست؛ در ادامه با آن‌ها آشنا خواهیم شد.

• عملگرهای  <  و > در پایتون

عملگر< و >  برای مشخص کردن بزرگتر و کوچکتر بودن  دو مقدار نسبت به همدیگر استفاده می‌شود . برای مثال :

print(5 > 2)

print(5 < 2)

خروجی این کد ها به صورت زیر است:

True

False

• عملگرهای =< و => در پایتون

عملگر=< و =>  برای مشخص کردن بزرگتر مساوی بودن و یا کوچکترمساوی بودن  دو مقدار نسبت به همدیگر استفاده می‌شود. یعنی برای عملگر =< هر کدام از شرط های بزرگتر بودن و یا مساوی بودن برقرار باشد، خروجی True می‌شود. همچنین برای عملگر=> هر کدام از شرط های کوچکتر بودن و یا مساوی بودن برقرار باشد، خروجی True می‌شود  برای مثال :

print(5 > = 2)

print(5 > = 5)

print(5 < 2)

print(5 <= 5)

خروجی این کد ها به صورت زیر است:

 

True

True

False

True

• عملگر == در پایتون

  

عملگر== برای مشخص کردن  مساوی بودن و یا نبودن  دو مقدار نسبت به همدیگر استفاده می‌شود و اگر این دو مقدار مساوی باشند، خروجی True و اگر مساوی نباشند False می‌باشد.

print(5 = = 2)

print(5 == 5)

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

False

True

• عملگر =! در پایتون

عملگر=! برای مشخص کردن  مساوی نبودن و یا بودن  دو مقدار نسبت به همدیگر استفاده می‌شود و اگر این دو مقدار مساوی نباشند، خروجی True و اگر مساوی باشند False می‌باشد.

print(5 ! = 2)

print(5 ! = 5)

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

True

False

عملگرهای منطقی (Logical Operators) در پایتون

عملگر های منطقی درست بودن و یا غلط بودن یک عبارت را مشخص میکنند و خروجی آن ها به شکل boolean یا همان True و False است. در ادامه این عملگر ها را بررسی خواهیم کرد.

• عملگر And در پایتون

عملگرand به این صورت است که اگر هم شرط اول و هم شرط دوم درست باشد، خروجی True می‌شود. در صورت غلط بودن حتی یکی از شرط ها خروجی به صورت False نشان داده می‌شود.

True and True = True

True and False = False

False and True = False

False and False = False

• عملگر or در پایتون

عملگرor به این صورت است که اگر هر کدام از شرط های اول و یا شرط دوم درست باشد، خروجی True می‌شود. تنها در صورت غلط بودن هر دو شرط ها خروجی به صورت False نشان داده می‌شود.

True or True = True

False or True = True

True or False = True

False or False = False

• عملگر not در پایتون

عملگر not شرط را معکوس می‌کند  و در واقع به این صورت که اگر شرطی True باشد آن را  False می‌کند و بالعکس.

 x = True
Print(not x)

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

False

برای آشنایی با انواع متغیر ها مقاله متغیرها در پایتون را بخوانید.

عملگرهای بیتی (Bitwise Operators) در پایتون

عملگر های بیتی برای کار با داده های بیتی (رشته ها و یا ارقام دودویی) استفاده می‌شوند ولی کارکردشان مشابه عملگر های منطقی است. در این عملگر ها True با 1 و False را با 0 نمایش داده می‌شود. در ادامه نحوه کارکرد این عملگر ها را بررسی می‌کنیم.

• عملگر & در پایتون

عملگر & دقیقا همان مانند عملگر منطقی and عمل می‌کند. در صورتی که هر دو شرط 1 یا همان True باشند خروجی 1 و در غیر این صورت خروجی 0 یا همان False است. برای مثال :

0 & 0 = 0

1& 0 = 0

0 & 1 = 0

1&1 = 1

• عملگر | در پایتون

عملگر | دقیقا مانند عملگر منطقی or عمل می‌کند. در صورتی که هر کدام از شرط ها 1 یا همان True باشند خروجی 1 و در غیر این صورت خروجی 0 یا همان False است. برای مثال:

1 | 1 = 1

0 | 1 = 1

1 | 0 = 1

0 | 0 = 0

• عملگر ~ در پایتون

• عملگر ~ دقیقا مانند عملگر منطقی not عمل می‌کند و در واقع به این صورت که اگر شرطی True باشد آن را  False می‌کند و بالعکس.

~ 1 = 0

 ~ 0 = 1

• عملگر ^ در پایتون

شاید عملگر ^ یا  XOR برایتان جدید باشد . عملگر XOR مخفف عبارت exclusive or است. این عملگر در واقع اگر دو تا عمملوند متفاوت باشند، خروجی 1 می‌دهد و در غیر این صورت خروجی 0 می‌دهد.

0 =  1 ^ 1

1 ^ 0 = 1

0 ^ 1 = 1

0 ^ 0 = 0

عملگرهای تخصیص (Assignment Operators) در پایتون

عملگر های تخصیص در واقع یک مقدار را به یک متغیر اختصاص می‌دهند. در ادامه به بررسی این نوع عملگر ها می‌پردازیم

• عملگر = در پایتون

عملگر=  برای اختصاص یک مقدار به یک متغیر استفاده می‌شود و از آن به بعد آن متغیر حاوی این مقدار خاص است. مثلا وثتی می‌نویسیم x = 2 مقدار 2 را به x تخصیص داده ایم و از آن به بعد متغیر x در کد نشان دهنده مقدار 2 است. برای مثال :

x = 2

print (x)

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

2

• عملگر =+ در پایتون

این عملگر در واقع برای خلاصه کردن عملیات جمع در کد استفاده می‌شود. اگر در کد بنویسیم x += 2 در واقع این عبارت معادل x = x+2 است .

 x = 5

x+=2

(x)print

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

7

• عملگر =- در پایتون

این عملگر برای خلاصه کردن عملیات تفریق در کد استفاده می‌شود. اگر در برنامه بنویسیم x -= 2 در واقع این عبارت معادل x = x – 2 خواهد بود.

x = 5
x -= 2
(print(x

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

3

• عملگر=/ در پایتون

این عملگر برای خلاصه کردن عملیات تقسیم در کد استفاده می‌شود. اگر در برنامه بنویسیم x /= 2 در واقع این عبارت معادل x = x / 2 است.

x = 8
x /= 2
(print(x

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

4.0

(در پایتون نتیجه تقسیم به صورت عدد اعشاری نمایش داده می‌شود.)

• عملگر =** در پایتون

این عملگر برای خلاصه کردن عملیات توان در کد استفاده می‌شود. اگر در برنامه بنویسیم x **= 2 در واقع این عبارت معادل x = x ** 2 خواهد بود.

x = 5
x **= 2
(print(x

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

25

• عملگر =// در پایتون

این عملگر برای خلاصه کردن عملیات تقسیم صحیح در کد استفاده می‌شود. اگر در برنامه بنویسیم x //= 2 در واقع این عبارت معادل x = x // 2 است.

x = 9
x //= 2
(print(x

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

4

برای مثال اگر مقدار x برابر با 9 باشد، بعد از اجرای این دستور مقدار x برابر با 4 خواهد شد، چون فقط بخش صحیح نتیجه تقسیم در نظر گرفته می‌شود. (تقسیم صحیح یعنی فقط قسمت صحیح نتیجه نگه داشته می‌شود

عملگرهای خاص در پایتون

به عملگرهای همانی و عملگرهای عضویت  عملگر های خاص گفته می‌شود  که در ادامه آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

• عملگر is در پایتون

عملگر is یکی از عملگرهای همانی است و برای بررسی این موضوع استفاده می‌شود که آیا دو متغیر دقیقاً به یک شیء در حافظه اشاره می‌کنند یا نه. برای مثال :

x = 6
y = 6
x is y

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

True

برای متغیر های رشته ای نیز به این صورت است:

“x = “hi
“y = “hi
x is y

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

True

اما برای متغیر های لیست حتی اگر مساوی باشند، همانی نیستند. برای مثال :

x = [1,2,3]
[1,2,3] = y
x is y

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

False

• عملگر is not در پایتون

عملگر is not دقیقاً برعکس عملگر is عمل می‌کند. یعنی بررسی می‌کند که آیا دو متغیر به اشیای متفاوتی اشاره می‌کنند یا نه.

x = 6
y = 6
x is not y

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

False

برای متغیر های رشته ای نیز به این صورت است:

“x = “hi
“y = “hi
x is y

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

False

اما برای متغیر های لیست حتی اگر مساوی باشند، همانی نیستند. برای مثال :

x = [1,2,3]
[1,2,3] = y
x is y

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

True

• عملگر in در پایتون

عملگر in یک عملگر برای چک کردن عضویت است. از این عملگر برای بررسی این موضوع استفاده می‌شود که آیا یک مقدار مشخص داخل یک مجموعه، لیست یا رشته وجود دارد یا خیر. برای مثال :

X = [ 1, 4, 5, 8]

print( 2 in X )

print( 5 in X )

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

False

True

• عملگر not in در پایتون

عملگر  not in دقیقا برعکس عملگر in است. یعنی بررسی می‌کند که یک مقدار عضو یک مجموعه نباشد. برای مثال:

X = [ 1, 4, 5, 8]

print( 2 not in X )

print( 5 not in X )

خروجی این کد به صورت زیر خواهد بود:

True

False

برای درک بهتر زبان پایتون در وبینار آشنایی با پایتون و بازار کار آن شرکت کنید

سوالات متداول

۱. تفاوت عملگر == و is در پایتون چیست؟
عملگر == فقط مقدار دو متغیر را با هم مقایسه می‌کند و اگر مقدارشان برابر باشد، نتیجه True می‌شود. اما عملگر is بررسی می‌کند که آیا دو متغیر دقیقاً به یک شیء در حافظه اشاره می‌کنند یا نه. به همین دلیل ممکن است دو متغیر مقدار یکسانی داشته باشند (همانطور که در متغیر های لیست ها دیدیم) ولی خروجی عملگر is برای آن‌ها False را برگرداند.

۲.  نتیجه تقسیم با عملگر / به چه صورت است؟
در پایتون، عملگر / همیشه نتیجه را به صورت اعشاری برمی‌گرداند، حتی اگر حاصل تقسیم یک عدد صحیح باشد. اگر بخواهیم فقط بخش صحیح نتیجه را داشته باشیم، باید از عملگر // استفاده کنیم.

۳. تفاوت عملگرهای منطقی و بیتی در پایتون چیست؟
عملگرهای منطقی (and، or، not) برای بررسی درست یا غلط بودن عبارات استفاده می‌شوند و خروجی آن‌ها True یا False است اما عملگرهای بیتی (&، |، ^، ~) روی داده‌های بیتی و باینری کار می‌کنند و True را معادل 1 و False را معادل 0 در نظر می‌گیرند.

۴. عملگرهای انتسابی مثل =+ چه کاربردی دارند؟
عملگرهای انتسابی برای ساده‌تر و کوتاه‌تر نوشتن کد استفاده می‌شوند. برای مثال x += 2 همان کار x = x + 2 را انجام می‌دهد، اما خواناتر و مختصر تر است.

۵. تفاوت عملگر in و not in چیست؟
عملگر in بررسی می‌کند که آیا یک مقدار عضو یک مجموعه، لیست یا رشته هست یا نه. در مقابل، عملگر not in دقیقا برعکس عمل می‌کند.هر دو عملگر خروجی True یا False برمی‌گردانند.